Toeval bestaat niet

Het is altijd een mooie ongrijpbare discussie. Bestaat toeval?

Ik ben er nu wel van overtuigd dat toeval niet bestaat. Eigenlijk was ik dat altijd al wel, maar het lijkt zo zweverig. Het heeft iets ongrijpbaars en je kan het niet wetenschappelijk onderbouwen. Nou ja, nog niet. Ik heb me de laatste tijd eens verdiept in dit fenomeen. En dat was ook weer niet toevallig. Al weet ik niet of alles al vast ligt. Wat zou onze rol dan nog zijn als ‘intelligente’ wezens? Dan kom je ook meer op de filosofische vragen ‘waarom zijn wij hier op aarde’ of ‘waarom besta ik’?

De keuzes die je maakt als mens, zijn die voorbestemd? Of zou je dat los moeten zien van ‘toeval’. Want nu ik deze blog schrijf – is dat al bepaald? De mensen die je ontmoet en leert kennen ligt dat ook vast?

Of komt het omdat we het zo interpreteren / perceptie? Zo wordt toeval ook uitgelegd: Ik las een mooi voorbeeld over het gooien van dobbelstenen. De kans dat je 5 zessen gooit, is net zo groot als de kans dat je de reeks 5,4,1,3,2 gooit. Maar als die 5 zessen gooit roep je dat het toeval is. Dat doe je niet met die andere reeks.

En iedereen kent wel een voorbeeld op vakantie, waar je een collega, buurman, vriend, kennis tegenkomt.

Of denk maar eens aan het voorbeeld van je vriendin die jou net belt als je aan haar denkt. Waarschijnlijk denk je veel vaker aan haar, maar belt ze niet. Dat moment blijft je niet bij. Denk je weer een keer aan haar en belt ze wél, dan zien we dat ineens als een ‘teken’. Met andere woorden: we denken snel dat de één oorzaak is van de ander. Daar is zelfs een echte term voor: Confirmation bias. En dat is trouwens ook interessant om te lezen. Check deze site maar eens:

Terug naar toeval.

In Trouw stond daar een interessant artikel over:

https://www.trouw.nl/nieuws/toeval-bestaat-niet-toch~bdf6bd1e/

Een passage:

Het menselijk brein, zegt Michiel van Elk, psycholoog aan de Universiteit van Amsterdam, bouwt een model van de wereld waarin alle gebeurtenissen een oorzaak hebben en toeval niet bestaat. “De basis daarvan ligt in de evolutie; het is een evolutionair voordeel om uit te gaan van oorzakelijke verbanden, om te denken dat waar rook is ook vuur moet zijn. Veronderstellen dat rook toeval is, kan de mens duur komen te staan.”

Uitgaande van dit verband tussen oorzaak en gevolg, slaat de mens vrolijk aan het experimenteren, zegt Van Elk: “Als je niet zeker weet of je de loop der gebeurtenissen kunt beïnvloeden, dan kun je ofwel niets doen ofwel iets proberen.” En dus gaat de mens bij extreme droogte op trommels slaan. En als het dan gaat regenen, denkt hij dat dat door zijn geroffel komt. Van Elk: “Zo werkt ook homeopathie. Je neemt zo’n medicijn, voelt je wat beter, en denkt dat dat komt door dat homeopathische middel.” En omdat tromgeroffel en homeopathie doorgaans weinig kwaad doen, kunnen die een gewoonte worden, een bijgeloof of ritueel dat zich in het menselijk bestaan nestelt.

Als je verder in deze materie duikt, dan kom je al snel terecht op het ‘determinisme’.

Determinisme is een filosofisch concept dat stelt dat elke gebeurtenis of stand van zaken niet zomaar willekeurig is, maar een reden heeft. – Aldus Wikipedia. Check het hele artikel hier:

https://nl.wikipedia.org/wiki/Determinisme_(filosofie)

Einsteins relativiteitstheorie valt onder het determinisme en Einstein was ook een aanhanger van dit gedachtengoed.

Het boeiende is weer, en zo zitten wij als mens in elkaar, er zijn diverse vorm van determinisme te onderscheiden, zoals:

  • Het religieus determinisme: Hierbij leunen de abrahamitische religies (jodendom, christendom, islam) sterk op het geloof dat de toekomst in Gods handen ligt, terwijl in de dharmatische godsdiensten (hindoeïsme, boeddhisme) de opvatting heerst dat het totaal aan goede en slechte daden in iemands huidige leven (het persoonlijke karma) het toekomstige leven na de wedergeboorte bepaalt.
  • Het sociaal determinisme: Volgens het absoluut determinisme volgt een situatie in het heelal onontkoombaar uit de vorige situatie. Hieruit zou de conclusie kunnen worden getrokken dat de vrije wil van de mens niet bestaat, omdat beslissingen enkel op één manier genomen zouden kunnen worden. Bij die beslissingen spelen ideeën en gevoelens van de mens een rol, maar ook die moeten een logisch gevolg zijn van een vorige situatie.

Volgens het sociaal determinisme bepaalt de sociale omgeving van een individu volledig zijn visies en ideeën en daarom zijn handelen. Alles waarop een mens zijn beslissingen kan baseren, is ingegeven door zijn omgeving: wat goed is, wat slecht is, wat vies is, wat mooi is, enzovoorts. Zodanig bepaalt de sociale omgeving het handelen van individuen. De gedragingen van de mens zijn het resultaat van ideeën uit zijn omgeving.

  • Voorbeschikking:  is het idee dat alle gebeurtenissen worden van tevoren bepaald. Het concept van de voorbeschikking wordt vaak aangevoerd door het inroepen van causaal determinisme, wat inhoudt dat er een ononderbroken keten van voorafgaande gebeurtenissen die teruggaat tot de oorsprong van het heelal. In het geval van voorbeschikking, deze keten van gebeurtenissen is vooraf vastgesteld, en menselijk handelen kan zich niet bemoeien met de uitkomsten van dit vooraf bepaalde keten
  • Historisch determinisme : die stelt dat het verloop van de geschiedenis bepaald wordt door voorafgaande gebeurtenissen en daarbij een te voorspellen koers zal volgen. De vraag die hierop aansluit is: “Kunnen we iets van de geschiedenis leren?” Verondersteld wordt dan dat een soortgelijke situatie in het verleden een voorspellende kracht heeft met betrekking tot de analoge situatie in het heden. Het feit dat situaties in heden en verleden nooit precies gelijk zijn, samen met het besef dat toevallige omstandigheden een grote rol spelen. leidt tot het besef dat “de geschiedenis zich nooit herhaalt”.

Dus toeval of niet?

Ik vind het interessante materie. Internet staat er vol mee. Zoals ik zei: ik denk dat toeval niet bestaat. Ik denk wel dat wij bepaalde keuzes maken, vanuit onze omgeving, opvoeding, cultuur waardoor we dingen doen zoals we ze doen – en waardoor wij zeggen ‘wat toevallig!’ maar wat eigenlijk helemaal geen toeval is. Maar ik ben er zeker van overtuigd dat wat wij doen en wie wij ontmoeten geen toeval is.

Een interessant onderwerp om ‘s avonds met een goede fles wijn eens te bediscussiëren. Heeft iemand die toevallig?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *