Gedrag veranderen

Zelf vind ik het nog steeds een rare tijd. Corona is sinds maart een ‘rode draad’ in alles wat je buitenshuis doet. Het binnen blijven, het thuis werken, de wekelijkse persconferenties die ik met vrienden elke dinsdag beluisterden alsof het ‘Radio Oranje’ was op de radio. De verlenging van de maatregelen tot het moment dat er meer los gelaten werd. De scholen deels weer open ging, helemaal weer open gingen, de kappers, de terrassen, het dagelijks leven.

Ik heb dat als heel surrealistisch ervaren.

Gisteravond ben ik teruggekomen van vakantie. Wij reden 3 weken geleden naar Spanje, Catalonië. Een reis die al rond de Kerst geboekt was. Tja, ga je wel, ga je niet… We besloten om te gaan. De coronamaatregelen daar maakte wel indruk op mij.

Wat ik al eerder schreef: wij zullen, als mens, zo weer terugvallen in ons oude gedrag, als we niet ‘fysiek gestuurd’ worden. Op de camping was dat duidelijk vormgegeven: de receptie had een eenrichtingsweg. Er stonden schotten tussen de balies en met tape was de 1,5 meter uitgebeeld voor eventuele rijen. Bij elke in- en uitgang hing ontsmettingsmiddel (als je daar aandelen in hebt.. wow). Het sanitair was om-en-om gesloten zodat je niet naast elkaar stond bij de wasbakken. Mondkapjes waren binnen overal verplicht en je werd de winkel uit gebonjourd als je geen mondkapje had. En reageer dan maar eens in je beste Spaans.. 🙄

De kustplaatsen gaven hetzelfde beeld. De terrassen waren ruim opgezet met weinig tafels, en alle medewerkers, verkopers, waar dan ook, droegen een mondkapje: binnen of buiten.

En toch ging het daar ook mis: een verordening en in heel Catalonië moest je de hele dag een mondkapje ophebben: binnen en buiten, ook tijdens het sporten. Er was ook opeens opmerkelijk veel meer politie om te handhaven, en mensen werden direct aangesproken als ze geen mondkapje droegen. De dag dat het verplicht was, zag je ook werkelijk waar bijna iedereen met een mondkapje rondlopen. Dat was zo’n rare ervaring.

Ik zag het niet zitten, op de atb rondfietsen door de heuvels met een mondkapje. De kinderen, die de eerste stap van de plek een mondkapje op moeten om naar het zwembad te gaan. De musea die vrijwel allemaal dicht gingen. De wereld wordt dan wel heel klein.

We hebben de spullen gepakt en zijn naar Frankrijk gegaan en zijn anderhalf uur noordelijker neergestreken. De sfeer was gelijk anders. Medewerkers droegen wel allemaal mondkapjes. Overal. Maar de mensen? anderhalve meter? Ok, ook op deze camping waren drastische maatregelen genomen: bijna alle sanitair was gesloten en overal ontsmettingsmiddel. Maar het (fysiek) strikte wat in Spanje was, was al een stuk minder in Frankrijk. En je merkte dat ook aan het gedrag. Er waren veel mensen met mondkapjes, absoluut, maar minstens net zoveel zonder. Sommige winkels verplichtten mondkapjes en hadden looproutes, anderen weer totaal niet.Ik ben daar op gaan letten en het viel mij op dat mensen dat ergens gewoon accepteerden. Waar er restricties waren, pasten zijn hun gedrag aan. En waren er geen restricties? Dan ‘vielen’ ze terug in hun ‘oude gedrag’. Dat was zo opmerkelijk om te zien.

We kwamen bijvoorbeeld op een lokale markt.. En daar liep iedereen hutjemutje door elkaar. Veel mensen droegen een mondkapje, maar veel ook niet. Ik merkte aan mezelf dat ik me niet prettig voelde in die massa. Ik had mijn mondkapje niet om, maar merkte dat ik mijn adem inhield. Hoe naïef.. Wat doe ik daar..

En het is lastig hoor, om daar op te sturen. Want de camping had een mooi plein waar tafels ver uit elkaar stonden – maar op een avond hebben mijn kids, met heel veel jong volwassenen, genoten van een grote schuimparty daar. En geloof me: het was volgepakt met enthousiaste mensen in dat schuim. Ik denk niet dat daar een ontsmettend goedje in zat.

En als je geen duidelijk beleid hebt, dan zie je haarden ontstaan. In Frankrijk groeide het aantal besmettingshaarden explosief. Dus daar werd landelijk het mondkapje verplicht in alle gebouwen. En ook daar werd, zag ik gisteren, flink op gehandhaafd.

Nu zie ik de roep van verschillende experts en partijen over nieuwe maatregelen om een nieuwe golf in te dammen. En de discussie over het effect van een mondkapje door de overheid.

We zullen ons aan moeten passen. En dat is lastig. Daarom is een vaccin natuurlijk ideaal: even prikken en weer door met je ‘oude’ gedrag.

Ik geloof niet dat dit een structurele oplossing is. Want de discussie laait ook al op: “wie laat zich vaccineren?”, “Moet je vaccinatie verplichten?”.

Veranderen vraagt om het creëren van urgentie gevoel.

Ben Tiggelaar is een kei in verandermanagement. Hij maakt die vertaling ook heel mooi concreet in zijn boeken en sessies. Ik ben wel fan van zijn opvattingen. Hij neemt de theorieën van o.a. Kotter over in verhalen en trajecten.

Wat is de belangrijkste reden dat veranderingen mislukken? Ben Tiggelaar vroeg dat aan Icek Ajzen:” Als je een verandering wil realiseren, dan moet je als eerste formuleren welk concreet gedrag je wilt zien.”

Daarbij is het creëren van urgentie essentieel. Kijk maar naar de veranderstappen van Kotter. Ook daar sprak Tiggelaar mee.

Creëer als eerste een gevoel van urgentie. Want uiteindelijk draait het daar om. Dat is de absolute eerste stap.

Vaak wordt geprobeerd mensen te overtuigen, met grafieken, met informatie. Kotter noemt dat: “Analyze, Think, change” – Analyseren, dan rationeel denken en dan zou de verandering moeten komen. Kotter zegt dat mensen hierdoor eigenlijk nooit in beweging komen. Mensen veranderen niet van gedrag op basis van gegeneerde cijfers. En wat doen wij in Nederland, en andere landen met ons corona – dashboard?

Zet je in op :”see, feel, change”, dus als je mensen iets laat ervaren, laat zien, laat voelen wat er aan de hand is, dan pas zie je dat mensen gaan bewegen.

In het onderstaande fragment legt Tiggelaar dat heel mooi uit.

Gedrag veranderen is moeilijk. Bij jezelf is dat al lastig, in organisaties is dat al lastig, laat staan dat je een samenleving hebt die gedrag moet veranderen. Misschien is een vaccin dan toch wel heel handig, ter overbrugging. Maar ik denk toch dat het ‘fysiek’ inrichten, het creëren van ruimte en het daarop handhaven, for the time being, ook wel makkelijk is voor mensen. Want mensen volgen graag. Dat heb ik afgelopen 3 weken wel gezien.

Want ik sla het wel heel plat met Tiggelaar en zijn uitleg van Kotter, maar denk wel dat daar de oplossing in zit. Al is dat geen oplossing voor een korte termijn. Want ook dat is bewezen: veranderen kost tijd. Veranderen doe je immers in kleine stapjes. En dan richt iedereen zich nog op de volwassenen: hoe leg je kinderen die urgentie uit? Daar ga ik binnenkort nog eens op verder.

Want lang niet iedereen ziet die urgentie. Totdat het jezelf of een bekende of een geliefde overkomt.

Ik hoop dat iedereen die ik ken en liefheb gezond blijft, hoe ver ze ook van me vandaan zijn. Ik pas zoveel mogelijk mijn gedrag aan.

💖 #zorgvoorjezelf #zorgvoorelkaar

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *